Tylu mniej więcej widzów poszło na tę komedię we Francji. Kraju liczącym 66 milionów mieszkańców.

W Polsce liczącej 38,5 miliona mieszkańców takie wyniki w kinach się nie zdarzają z powodów daleko pozafilmowych.

Ale nie o sprawach pozafilmowych chciałem, tylko wręcz przeciwnie.

No więc, “Nietykalni” to komedia, którą trzeba obejrzeć. Raz na jakiś czas zdarza się w świecie taka komedia i trzeba ten rzadki fakt zakonotować, zrozumieć, zaakceptować, docenić i przeanalizować. Można się przy tym dobrze zabawić, bo to ŚWIETNY, śmieszny, mądry i pełen wdzięku film. A to nieczęste zjawisko w kinie światowym.

Niestety “Nietykalni” to film nie dla Polaków. Żyjemy w kraju jednokolorowym. Białym. Nie ma u nas mniejszości etnicznych, nie ma u nas emigrantów różniących się kolorem skóry, wyznaniem, czy kulturą (to znaczy oczywiście są, ale jest ich MAŁO – w odróżnieniu od Francji). Nie jesteśmy też społeczeństwem o tradycjach klasowych (w odróżnieniu od Francji). Dlatego nie wróżę tej komedii wielkiej popularności w naszym kraju. Ale to nie znaczy, że można sobie ten film odpuścić. Nie można.

Nie będę pisał o tym, o czym piszę zazwyczaj przy okazji filmów, które mi się podobały – tekst, aktorstwo, zdjęcia, scenografia, reżyseria i CAŁA robota filmowa są tutaj odrobione sumiennie i bez ściemy. Jest też śmiesznie i jest to komedia zrobiona z niewątpliwym wdziękiem. Ale najciekawszy jest tu TEMAT.

To modelowy niemal przykład przeboju kinowego w całości zrobionego przez idealnie natchniony wybór TEMATU.

Możesz być genialnym scenarzystą, fantastycznym reżyserem, możesz zatrudnić najwspanialszych aktorów na świecie i nakręcić najbardziej niebywały film z możliwych, ale jak nie trafisz z TEMATEM, to pies z kulawą nogą do kina nie przyjdzie.

Na “Nietykalnych” wydano 9,5 miliona euro. Zarobiono 238,7 milionów euro. Przez większość czasu na ekranie jest tylko dwóch aktorów. Nie ma tu żadnych spektakularnych filmowych atrakcji.

Jest tekst i aktorzy. I wystarczy.

Bo trafiono w sam środeczek dziesiątki z TEMATEM. Potem znaleziono nań odpowiedni pomysł. Dobrze go rozpisano. Świetnie obsadzono. Kompetentnie nakręcono. I voila!

Uwielbiam takie filmy – doskonale trafione w czas, miejsce, nastroje i oczekiwania.

Co jakiś czas dostaję maile z podobnymi zapytaniami – “Napisałem świetny scenariusz na film amerykański, co mam z nim zrobić?” albo “Wymyśliłem serial na rynek amerykański, gdzie mam z nim uderzyć?” albo “Napisałem treatment filmu, którego nie da się zrobić w Polsce, potrzebny jest hollywoodzki budżet, gwiazdy i efekty specjalne, co mam zrobić?”

Potrzeba mierzenia wysoko i zawojowania świata zupełnie mnie w ludziach nie dziwi. Wręcz przeciwnie, uważam, że to bardzo cenne i sensowne nastawienie. Warto mieć marzenia i starać się je realizować. Dlatego postanowiłem spisać tu kilka przemyśleń odnośnie robienia kariery w Hollywood – nie tylko w zawodzie scenarzysty, ale w przemyśle filmowym w ogóle.

Oczywiście nie mam w tym względzie jakichkolwiek doświadczeń. Nigdy nie zrobiłem kariery za granicą. Nigdy się też o nią nie starałem. Ale byłem tam, wygrałem w Stanach konkurs scenariuszowy, sprzedałem prawa do remake’u dużej wytwórni i mam w tej sprawie kilka przemyśleń i obserwacji, które być może komuś trochę rozjaśnią w głowie.

Otóż, po pierwsze, primo, najważniejsze – jeśli chcesz zrobić karierę w jakimś konkretnym miejscu, bez względu na branżę, spakuj walizkę i jedź tam.

Proste, nie?

Nie da się zrobić kariery w Hollywood korespondencyjnie. Trzeba ruszyć zadek z miejsca i polecieć tam na dłuższy czas. Zaocznie nie da się zostać gwiazdą.

Po drugie, primo – jeśli jesteś scenarzystą albo aktorem, to musisz znać język angielski w stopniu natywnym. To znaczy musisz posługiwać się angielskim, jakby to był twój pierwszy język, wyssany z mlekiem matki.

Jeśli jesteś reżyserem, operatorem, kompozytorem czy kimkolwiek innym, to twoje kompetencje językowe nie mają większego znaczenia. Wystarczy umieć się porozumiewać.

Jedyną polską aktorką, której jak dotąd udało się zostać gwiazdą w Hollywood była Apolonia Chałupiec (vel Pola Negri) i było to w czasach kina niemego. Nikt więc nie musiał słuchać, jak kaleczy angielski. Jest oczywiście kilkoro polskich aktorów (aktorek), którym udało się zaistnieć i popracować trochę w Hollywood, ale żaden (żadna) z nich nigdy nie doszedł do statusu gwiazdy.

Jest natomiast spora ilość operatorów, reżyserów, kompozytorów i innych filmowych profesjonalistów, którzy z dużym powodzeniem pracują za oceanem.

Łączy ich jedno – w pewnym momencie swojego życia spakowali walizkę i tam pojechali. Na stałe.

Polskich scenarzystów odnoszących sukcesy w Hollywood nie znam. Jeśli ktoś zna jakiś przykład, to proszę o podanie w komentarzu. Nie znam również przypadku, żeby ktoś pisał dla Hollywood po polsku, potem był tłumaczony na angielski i korespondencyjnie sprzedawał swoje teksty w Stanach.

O takim cudzie nie słyszałem (również byłbym wdzięczny za podanie ewentualnych przykładów).

Jest natomiast inny, całkowicie niezawodny i pewny sposób na zrobienie kariery w Hollywood bez ruszania się z domu. Bez względu na to, czy jesteś aktorem, scenarzystą, reżyserem, czy kimkolwiek innym. Jest to sposób stary jak samo kino i wielu wielkich artystów filmu z niego skorzystało (byli też tacy, którzy nie skorzystali).

Otóż trzeba robić świetne filmy w języku ojczystym. Trzeba je robić we własnym kraju. Trzeba je robić na światowym poziomie. I jak już ten świat dostatecznie mocno zadziwimy własnym talentem, to wtedy zadzwonią z Hollywood i nas tam zaproszą. Będą błagać, żebyśmy przyjechali ;-)

I tak jest zawsze lepiej.

Sytuacja jest trudna.

(Uwielbiam to zdanie i lubię od niego zaczynać tekst :)

No więc sytuacja w moim filmowo-rozrywkowym środowisku jest trudna, złożona, nabrzmiała i rozwojowa.

Otóż pewien nadużywający uroczego uśmiechu krytyk filmowy, po obejrzeniu “komedii w 3D”, napisał kilka zdań na jednym z popularnych portali społecznościowych. Nie była to recenzja, mam duży szacunek dla dziennikarskiego rzemiosła, więc nazwę ten tekst “wpisiorkiem”.

W pełnych egzaltacji słowach uśmiechnięty krytyk dał wyraz swojemu oburzeniu, zniesmaczeniu i zażenowaniu spowodowanemu obejrzeniem “komedii w 3D”. Co gorsze, na końcu swojego wpisiorka rzucił na film klątwę, według której nikt na niego nie przyjdzie do kina, bo “komedia w 3D” na to nie zasługuje.

Dotknięty do żywego scenarzysta “komedii w 3D” stawił się jakiś czas potem w studiu telewizyjnym, żeby zmierzyć się z nie wiadomo po co uśmiechającym się krytykiem filmowym i udowodnić mu błyskotliwością argumentów, że jego film nie zasługuje na tak straszliwą klątwę.

Oczywiście scenarzysta poległ. Chłopisko nie jest przyzwyczajone do dyskutowania przed kamerami, a krytyk bezlitośnie wykorzystał swoje większe doświadczenie w tym względzie. Tak bywa w telewizji.

Wkrótce po tym producent “komedii w 3D” rozczarowany wynikiem otwarcia filmu w kinach (73 tysięcy widzów w pierwszy weekend) zapowiedział pozwanie krytyka do sądu. Domaga się kilku milionów złotych odszkodowania za śmiertelną klątwę. Co ciekawe, producent ten musi być przekonany, że krytyk taką kwotą bezproblemowo dysponuje – po co inaczej by go o nią pozywał?

W tym samym czasie młoda reżyserka pewnego filmu o miłości również dała się namówić na morderczą dyskusję przed kamerami z innym krytykiem filmowym o tym, czy jej dzieło jest dziełem, czy może nie-dziełem, czy może jeszcze czymś innym. Czy jest to film ładny, czy też nie, czy się udał, czy nie i co autor tego filmu miał na myśli, a czego nie miał.

Ręce mi opadły.

Czy już naprawdę ogólna histeria tak wszystkim zaciemniła umysły, że nie potrafią się zachować sensownie w prostej sytuacji!?

Oto sześć dobrych rad na tego typu ewentualności. Piszę je tu z dobrego serca i doświadczenia. Leży mi na sercu los polskiej branży filmowo-rozrywkowej, bo jestem jej częścią, a takie sytuacje jak opisane powyżej z pewnością nikomu nie służą.

Rada dla twórców – Nigdy, przenigdy nie tłumacz się przed kamerą ze swojego filmu. Nie broń go, nie analizuj i nie dekonstruuj. Zrobiłeś film i ma się on obronić sam. Jeśli promujesz akurat swój film w mediach, to rób to na własnych zasadach. Nie daj się wciągać żądnym krwi prezenterom w ich gierki. Taktownie, stanowczo i inteligentnie kieruj rozmową. Jeśli tego nie umiesz, nie chodź do telewizji.

Rada dla krytyków – Zamiast pisać egzaltowane “wpisiorki” na Facebooku z klątwą w puencie, piszcie proszę prawdziwe, merytoryczne recenzje. Jak nie potraficie, to nie piszcie nic.

Rada dla producentów – Kampania marketingowa oparta na zdecydowanie negatywnej konotacji promowanego filmu to grząski teren. Niewielu wróciło z takiej przygody z tarczą. Nie pakowałbym się w coś takiego. Promocja przez skandal owszem, działa w dzisiejszych czasach, ale trzeba umiejętnie dobierać skandale.

Rada dla widzów – Wybierając filmy do obejrzenia, słuchajcie intuicji i dobrych znajomych. Omijajcie trolli, haterów, anonimów, freaków i krytyków piszących nieprzemyślane wpisy na Facebooku.

Rada dla wszystkich – Jeśli nie macie pewności, jak się zachować w jakiejś sytuacji, zachowajcie się przyzwoicie, grzecznie i z szacunkiem dla drugiego człowieka.

Rada dla siebie – Dawać mniej dobrych rad innym.

I jeszcze morał:

Jeśli widz chce zobaczyć jakiś film, zawsze znajdzie drogę do kina. Będzie szedł w deszcz, śnieg, burzę i wichurę. I choćby spotkał na swojej drodze całe stado krytyków filmowych zagradzających mu drogę, przejdzie. Nie mogą mu przeszkodzić.

Byłem na “Rzezi”. Dawno się tak nie uśmiałem na komedii. Wyszedłem z kina zadowolony, usatysfakcjonowany i syty wrażeń. To bardzo miłe i niestety nie za częste w moim przypadku uczucie.

A sprawa nie była wcale taka pewna. Mimo, że od zawsze lubię Polańskiego, trochę bałem się teatralności w tym filmie. I rzeczywiście teatru, słowa, dialogu, popisowego aktorstwa i statyczności jest tutaj sporo. Ale teatr w kinie nie musi być nudny. I ten film to udowadnia.

Rzadko się zdarza, żeby takie filmy wychodziły. Jedność czasu, miejsca i akcji to coś, od czego już mocno odwykliśmy. Współczesne kino lubi coś wręcz odwrotnego – różne czasy, mnogość miejsc i skróty akcyjne.

Tu jednak się udało. Potrzebna była pewna ręka wybitnego reżysera. Potrzebny był doskonały tekst. Potrzebna byla wirtuozeria czwórki aktorów.

Rzeź to komedia. To adaptacja znanej i przebojowej sztuki teatralnej. To film bardzo “polański” z całą jego drobiazgowością i niezwykłością w patrzeniu na świat. Ci, co lubią delektować się smaczkami stylu Polańskiego będą usatysfakcjonowani. To wreszcie film dla dorosłych, dzieciom i młodzieży może się nie spodobać.

Polański dba o swojego widza i szanuje go. Czułem to wyraźnie przez cały seans. I dlatego polecam tę komedię, bo takie kino to już dzisiaj rzadkość.

Lubicie poważne filmy na poważne tematy? Lubicie poważne dramaty obyczajowe o poważnych, uniwersalnych sprawach? Lubicie filmy, w których wszystkie pierwszo i drugoplanowe role grają kobiety, a mężczyźni przemazują się w trzecim planie? Lubicie filmy świetnie napisane, doskonale wyreżyserowane, perfekcyjnie zagrane i sfotografowane?

Ja lubię. BARDZO lubię takie dramaty (może dlatego robię zazwyczaj komedie ;-)

Otóż właśnie spędziłem wspaniałe dwie godziny w kinie na filmie “Służące”.

Takie filmy pokazują się zazwyczaj na kilka miesięcy przed Oscarami. I jeśli “Służące” nie dostaną kilku statuetek, to znaczy, że Akademia słabo zna się na kinie.

To film o rasizmie.

Ale zupełnie inny niż większość filmów o rasizmie, jakie widziałem. To film intymny, spokojny, delikatny i nienarzucający się ze swoją rozbuchaną dramaturgią.

To film o rasizmie codziennym, domowym i najdotkliwszym z możliwych. Jednocześnie to film o odwadze, przyjaźni, rodzinie i wadze zwykłych, codziennych, ludzkich spotkań.

A uniwersalny jest dlatego, że nie opowiada wyłącznie o białych, zamożnych Anglosasach żyjących na południu Ameryki, w Jackson, Missisipi. Rasizm to sprawa zadziwiająco powszechna i obecna właściwie wszędzie. Również u nas. To sprawa wciąż żywa, ważna i aktualna.

Dawno już nie widziałem filmu bez jednego słabego punktu, bez jednego fałszu i maleńkiej choćby wpadki.

Idźcie na ten film. Póki jeszcze go grają w kinach.

Zawsze tak miałem, a ponieważ zacząłem oglądać o wiele wcześniej niż kręcić, to wnioskuję, że oglądam filmy z jakichś innych powodów niż zawodowe. Może po prostu lubię oglądać filmy.

Oglądam filmy bardzo różne. Właściwie można z czystym sumieniem napisać, że oglądam WSZYSTKIE filmy, na jakie uda mi się trafić. I te rozrywkowe, i te tzw. “ambitne”. Oglądam filmy dokumentalne, komedie, dramaty i te filmy całkiem awangardowe, “artystyczne”. Oglądam filmy dla dzieci i dla młodzieży. Oglądam seriale, sitkomy i telenowele. Oglądam filmy krótkie i amatorskie. Oglądam filmy polskie, amerykańskie i wszystkie inne, jakie tylko wpadną mi w ręce.

Oglądam filmy najnowsze, oglądam czasem i te starsze.

Oglądam filmy udane, ciekawe i pasjonujące.

Oglądam też sporo filmów nieudanych, nudnych i źle zrobionych.

Tych ostatnich jest dość sporo. Już od pierwszych minut potrafię rozpoznać nudny film. Każdy prawie to potrafi. Czasami więc oglądam tylko kilka pierwszych minut. Mniej więcej dziesięć do dwudziestu. Czasami jednak decyduję się na obejrzenie całego nieudanego filmu.

To bardzo cenna nauka dla filmowca.

Normalni, zwykli ludzie nie muszą tego robić. Nawet nie powinni. Jeśli film ich nudzi, powinni niezwłocznie przestać oglądać, bo życie jest za krótkie na oglądanie gniotów.

Ja jednak czasami lubię się trochę pokatować czyimś nudziarstwem i nieudolnością. I zazwyczaj nie jest to dla mnie czas stracony.

Bo analizuję. Wyciągam wnioski. Uczę się na czyichś błędach.

Nieudane filmy bywają niezwykle cenną kopalnią wiedzy o tym, jak nie należy pisać, jak nie należy obsadzać, jak nie powinno się reżyserować, jak nie należy fotografować i jakich tematów nie należy brać na warsztat.

Tym bardziej, że są to filmy sygnowane często dużymi nazwiskami. Nieudane filmy mogą trafić się prawie każdemu. Robią je światowej sławy reżyserzy i doskonali producenci. Grają w nich wielkie, światowe gwiazdy. Często filmy te są nagradzane na dużych festiwalach filmowych. I to też jest ciekawa nauka o tym, jak nudnym filmem można wyprowadzić w maliny tłumy dyplomowanych mądrali.

Ostatnio właśnie trafiła mi się taka czarna seria. Wieczór po wieczorze oglądałem słabe filmy. Przez ekran przewijały się twarze gwiazd, w napisach aż błyszczało od sław i fachowców, wydano na te filmy dużo kasy. I nic. Nie udały się. Nakręcono je tylko po to, żebym mógł je sobie dokładnie przeanalizować i wyciągnąć wnioski.

I tak też zrobiłem.

Po takiej serii jednak trzeba zobaczyć coś dobrego. Musi wrócić nadzieja i wiara w kino.

Tak się też przypadkiem stało w mojej czarnej serii. Ostatnim filmem był “Unstoppable” Tony Scott’a. Prosta historia o pociągu pędzącym torami Pensylwanii bez maszynisty. I wróciła wiara w porządnie zrobione kino. Wróciła wiara w fachowców za kamerą i w to, że wciąż jeszcze można zrobić film, od którego nie można oderwać oczu.

Niestety nie widziałem go w kinie w 3D. Bardzo tego żałuję, bo bez zbytniego wysilania wyobraźni jestem przekonany, że było całkowicie imponująco. Zobaczyłem go w domu z DVD. I było super!

Disney pokazał, że wciąż umie robić filmy. Mało tego. Pokazał, że umie po raz kolejny pchnąć kinematografię światową o krok do przodu. Pokazał, że potrafi więcej niż inni – nawet niż Pixar.

Na pierwszy rzut krytycznego, zblazowanego, dorosłego oka ten film to nic szczególnego. Ot kolejna animacja 3D dla dzieciaków. Kolejna bajeczka do szybkiego obejrzenia i zapomnienia.

Nic bardziej błędnego!

“Zaplątani” to majstersztyk. I to pod każdym względem i w każdej dziedzinie.

Dawno nie oglądałem już filmu tak dobrze napisanego. Dawno nie widziałem tak pięknie wymyślonej i wyrysowanej scenografii. Dawno już nie było w kinie tak wyrazistych, żywych postaci. Dawno się tak nie śmiałem i dawno się tak nie wzruszyłem. Dawno już nie widziałem tak wspaniałego kina akcji. Dawno się tak nie bawiłem na musicalu.

Tak! Ten film to pierwszorzędny musical. Sekwencja w karczmie pełnej zbójów i typów spod ciemnej gwiazdy to arcydzieło śpiewu, tempa, choreografii i rytmu. I to nie jedyna perełka w tym filmie. Pereł, perełek i całkiem sporych brylantów jest tu aż nadto.

Jedną z jaśniejszych stron jest polskie opracowanie tego filmu. Chylę czoła przed tłumaczem, reżyserem dubbingu i przede wszystkim aktorami, którzy podłożyli głosy. Wspaniała robota!

I jeszcze krótka refleksja na koniec.

To animacja, w której główne role grają LUDZIE. Są tylko dwa zwierzątka w rolach drugoplanowych – koń i kameleon. Reszta to wirtualni, stworzeni w pamięci komputera aktorzy ludzcy. I ci aktorzy grają – GRAJĄ! Mają mimikę, mają osobowość i charakter. Są sugestywni, ciekawi i zaskakujący. Zupełnie jak prawdziwi aktorzy z krwi i kości.

Na tym polega nowatorstwo tego filmu. Nie jest to opowieść o rybkach, pingwinach, zabawkach, czy lwach. To jest o LUDZIACH. Z ludźmi w rolach głównych. I nikt do tej pory tego tak dobrze nie zrobił w animacji 3D.

I nie jest to wcale film dla dzieci. To film DLA KAŻDEGO. A nie ma nic trudniejszego, niż zrobić dobry film dla każdego.

Zdjęcie autorstwa Marcina Kępskiego pożyczone z www.annamucha.pl

Czasami jest tak, że nie wiem, o czym mam napisać na tym blogu. Wtedy po prostu nie piszę nic.

Tak było i tym razem, do momentu, kiedy przeczytałem wywiad w Gazecie Wyborczej z Anią Muchą. Zainspirowało mnie to do zastanowienia się nad pewną radykalną zmianą, która ma miejsce w naszym kraju, a szerzej, również w dzisiejszym świecie.

Ta zmiana dotyczy aktorstwa.

Zmianę tę widać BARDZO wyraźnie w Polsce, bo u nas w ogóle zmiany zachodzą bardzo szybko i gwałtownie. Szczególnie w ciągu ostatnich 20 lat. A zawód aktora w tym czasie wykonał woltę całkowicie niebywałą i bezprecedensową. I symptomy tej zmiany widać na każdym kroku.

Otóż kiedyś, w zamierzchłych czasach peerelu aktorstwo nie było zawodem. Było powołaniem, misją, czasami wręcz kapłaństwem. Dostępu do tego kręgu wtajemniczonych Artystów broniły zasieki szkół aktorskich, fortyfikacje etatów teatralnych i zwarty szpaler państwowych instytucji filmowych, które decydowały, kto może być arcykapłanem sztuki, a kto nie.

Miało to oczywiście wiele wspólnego z panującym wówczas reżimem. Artyści zawsze mają lepiej w państwach zniewolonych. Z jednej strony mają bowiem rękę, która ich karmi (reżim), z drugiej mogą sobie tę rękę dowolnie gryźć. Oczywiście jeśli reżim na to pozwala, a u nas pozwalał.

W tej dziwnej real-socjalistycznej symbiozie wyrosły wspaniałe kwiaty i owoce polskiego teatru i filmu. Państwo lekką ręką dawało kasę na wielkie, ambitne produkcje, a artyści zasileni tym groszem tworzyli dzieła wspaniałe, ponadczasowe i podziwiane na świecie.

Jakby ktoś miał wątpliwości, piszę to bez cienia ironii.

Bycie aktorem w tamtych czasach to było COŚ. Było się kimś zupełnie wyjątkowym. Było się kimś kolorowym, wybranym i podziwianym na tle socjalistycznej szarzyzny, biedy i zniewolenia. Aktorzy zajmowali się rzeczami wzniosłymi i pięknymi. Mówili zaangażowane teksty, mieli rząd dusz, byli kapłanami tego co ważne, nieśmiertelne i istotne.

Bo takie to były heroiczne czasy. I na to im władza pozwalała.

Kapitalizm zmienił WSZYSTKO.

Zamiast “Biletów Narodowego Banku Polskiego” pojawiły się prawdziwe pieniądze i świat teatralno-filmowy stanął na głowie. Nie było już dobrodusznego reżimu, który dawał utrzymanie, nie było zniewolenia, z którym tak bohatersko można było walczyć, znikło zapotrzebowanie na kapłanów odprawiających dziady w narodowym misterium. Pojawiło się zupełnie nowe zapotrzebowanie wykreowane przez nowego pana – szeroką publiczność. I było to zapotrzebowanie na ROZRYWKĘ.

I kolejne zastrzeżenie: nic tutaj nie wartościuję. Wartościowanie mnie nie interesuje. Nie wiem, czy to zmiana na lepsze, czy na gorsze. Nie wiem, czy to korzystne, czy nie. Staram się tylko OPISAĆ zmieniającą się rzeczywistość tak, jak ją widzę.

A teraz coś z życia.

Kiedy dziesięć lat temu zaczynaliśmy serial “Na  dobre i na złe” mieliśmy spory problem z obsadą. Wielu aktorów odmawiało zagrania w serialu, bo było to “poniżej ich aspiracji zawodowych”. Po paru latach ci sami aktorzy dzwonili do produkcji serialu z prośbą o rolę.

Podobnie było z programami rozrywkowymi typu “Taniec z gwiazdami”. Podobnie było z występowaniem w reklamach. Podobnie było z “chałturami” w supermarketach i innych akcjach promocyjnych.

Teraz sprawa już się chyba przełamała. Dotarło już chyba do środowiska, w jakim świecie żyjemy. Wywiad Ani jest tego przykładem. Są też inne symptomy tej zmiany. Jest Grażyna Szapołowska, która woli program rozrywkowy w telewizji od Teatru Narodowego. Jest Marek Kondrat, czy Piotr Fronczewski, którzy grają w reklamach banków. Jest cała rzesza aktorów, dla których zabieganie o rolę w sitkomie, czy telenoweli to nic wstydliwego. Jest też cała masa ludzi bez szkoły aktorskiej, którzy świetnie sobie radzą w zawodzie aktora.

Czy to coś złego?

Nie wiem. Nie wartościuję. Rzeczywistość jaka jest, każdy widzi. I każdy może się na nią gniewać, albo i nie gniewać.

Ja tam zawsze wolę kapitalizm od niekapitalizmu. Wolę wolność od niewolności. Wolę rozrywkę od aluzyjnych misteriów, w których wszyscy się zastanawiają, co poeta miał na myśli. Wolę demokratyczne rządy ludu od rządów demokracji ludowej.

I kocham aktorów. Uwielbiam z nimi pracować. Lubię być pierwszym widzem tego co tworzą.

Najbardziej w nich cenię GOTOWOŚĆ do grania. Gotowość do występowania dla ludzi – bawienia ich, straszenia, wzruszania i zastanawiania. Bo na tym polega ten fach.

Widz jest jedynym sensem istnienia tego prastarego zawodu.

Mówi się tak zazwyczaj o osobie “fotogenicznej”, która wyjątkowo dobrze i zupełnie nie wiadomo dlaczego rejestruje się na materiale video.

Ale kamera lubi nie tylko niektórych ludzi. Kamera ma to do siebie, że lubi różne rzeczy. I niektóre zjawiska oraz sytuacje filmują się dobrze, a inne nie. Taką to już dziwną przypadłość ma to urządzenie rejestrujące wymyślone ponad 100 lat temu przez braci Lumiere.

Co zatem dobrze wychodzi w kamerze? Na co warto ją kierować? I czy zawsze warto na to, co “dobrze w niej wychodzi”?

Otóż nie zawsze. Bo kamera lubi czasami rzeczy, których pokazywanie nie jest sensowne (szczególnie w nadmiarze).

A więc do rzeczy:

• Kamera lubi słońce. Lubi, jak pokazujemy plener zalany promieniami słonecznymi, z błękitnym niebem i białymi chmurkami. Nie wierzycie? A jak myślicie dlaczego amerykański przemysł filmowy ulokował się właśnie w Kaliforni?
• Kamera lubi piękne naturalne pejzaże. Najlepiej dzikie i majestatyczne z dużą ilością żywiołów w kadrze.
• Kamera lubi dobrą architekturę i dobrze zakomponowane pejzaże miejskie. Łatwo to sprawdzić. Zdjęcia w starym Krakowie, Dubrowniku, Pradze czy Kazimierzu Dolnym zawsze lepiej wychodzą, niż szare, postkomunistyczne blokowiska.
• Kamera lubi kolor i ruch. To wynika z istoty rejestracji filmowej.
• Kamera lubi jasne, kontrowo oświetlone noce (w plenerach jak wyżej).
• Kamera lubi wyraziste twarze.
• Kamera lubi duże oczy.
• Kamera lubi jak ludzka twarz jest wydobyta światłem z tła.
• Kamera lubi jak ta twarz jest zmatowiona pudrem.
• Kamera lubi żywość, temperament i szczerość w zachowaniu (dzieci, zwierzęta).
• Kamera lubi konflikt (dramaturgia!).
• Kamera lubi świrów i dziwolągów.

I właśnie ten ostatni punkcik jest ostatnio wszędzie mocno nadużywany.

Dzieciom nie wciśnie się kitu – dorosłym można go wciskać bez końca.

I to jest podstawowa różnica pomiędzy dzieckiem a dorosłym z punktu widzenia filmowca. A ponieważ mam dzieci i jestem filmowcem, to wiem, co mówię (i mówię, co wiem).

Dzieci uwielbiają bajki. I nie trzeba być ani ojcem, ani filmowcem, żeby ten jakże prosty fakt skonstatować i przyswoić. Ciekawe jest co innego – JAK dzieci te bajki odbierają.

Otóż odbierają je zupełnie INACZEJ niż dorośli.

Gwoli ścisłości powinienem teraz podać moją definicję dziecka. Otóż dziecko to mały człowiek w wieku jednocyfrowym. Dzieci w wieku dwucyfrowym do liczby 20, to nastolatki – taka faza przejściowa między dzieckiem a dorosłym, bardziej już zbliżona do dorosłego. “Człowieki” w wieku 20 lat i powyżej są już biologicznie dorosłe i przez to mniej ciekawe.

Wróćmy zatem do dzieci.

Otóż dzieci odbierają opowieści i narracje całkowicie intuicyjnie i bezrefleksyjnie. Nie robią żadnych założeń wstępnych, nie kombinują, kto jest autorem, czy film dostał Oskara, czy Palmę, co napisali o nim recenzenci, ile dali gwiazdek, czy film podoba się znajomym, czy jest modny, jaki to gatunek, czy jest polski, azerbejdżański, amerykański, czy radziecki, co się o nim mówi, co się o nim sądzi, co o tym filmie wiadomo.

Nic z tych rzeczy.

Dzieci po prostu siadają na pupie i oglądają. Jak przez parę kolejnych minut jest nudno, to koniec. Dziecko zaczyna się wiercić, zaczyna myśleć o czym innym, odwraca głowę i po oglądaniu.

Jeśli natomiast film je wciągnie, to dziecko znika. Zostaje wciągnięte przez ekran do innego świata. Całe! Można do niego mówić, można nim potrząsać, można je wołać. Na próżno. Dziecko ogląda film. Całym sobą, na 200 procent. Nieodwołalnie i na wyłączność.

Nie ma lepszych widzów niż dzieci. Ich reakcje są zawsze urzekająco i boleśnie szczere. Niczego nie udają, nic nie kłamią, nic nie kombinują. Albo są zachwycone, albo natychmiast przestają oglądać.

Widzicie różnicę pomiędzy widzem dziecięcym, a widzem dorosłym?

Dorosły zanim powie, że mu się coś podoba lub nie podoba, dziesięć razy pomyśli: a może się mylę, a może się nie znam, co inni pomyślą, przecież to taki sławny reżyser, przecież film dostał nagrody, miał dobre recenzje, zrobili go megamodni Amerykanie z megawypasionymi gwiazdami.

I siedzą w kinie na hipernudnym gniocie, tylko dlatego, że tak wypada.

U dzieci taka reakcja jest NIEMOŻLIWA.

Dlatego nie ma lepszych filmów do nauki trudnej sztuki nienudzenia, niż filmy dla dzieci, które odniosły sukces. To lektura obowiązkowa dla każdego filmowca, który chciałby robić zajmujące kino. Trzeba je analizować dogłębnie i szczegółowo scena po scenie, postać po postaci, zwrot po zwrocie, dialog po dialogu.

Nie zawaham się nawet napisać, że są to JEDYNE narracje, które warto tak dogłębnie analizować (no może tu trochę przesadziłem ;-)

Obejrzałem ostatnio trzecią część “Toy Story”. Dwie poprzednie znam na pamięć. To majstersztyk opowiadania. Zobaczcie sobie “Madagaskar”, “Gdzie jest Nemo”, “Króla Lwa” czy “E.T”. To świetnie opowiedziane narracje. Zobaczcie sobie “Pana Kleksa” albo “Wielką podróż Bolka i Lolka” – nie ma tam ani minuty nudy.

Bo nie może być. Dzieci w odróżnieniu od dorosłych nudy nie znoszą.

Jednak dotrwałem. A skoro piszę tu o tym filmie, musiało mi się w nim coś spodobać, coś mnie widać ujęło i uznałem, że warto skrobnąć te parę słów.

Otóż, bawiłem się świetnie prawie do pierwszej w nocy.

“Funny People” to ciekawy przykład ile różnych rzeczy można zmieścić w jednej komedii. To przykład jak pojemna może być ta konwencja. W przypadku tego filmu okazała się pojemna do granic wytrzymałości.

Jest tu sporo dowcipu słownego, sporo gagów sytuacyjnych, czasem z pogranicza slapsticku. Są też sprawy poważne, wydawałoby się zupełnie nie pasujące do komedii. Jest ciężka choroba, jest wzruszająca opowieść o samotności, jest obraz rodziny na skraju rozpadu, jest niespełniona miłość, jest trudna męska przyjaźń, jest studium tego, co daje i odbiera medialna popularność.

Przyznacie, że to sporo jak na jedną komedię.

Są też zaskakująco dobre i nowoczesne zdjęcia, jest starannie wybrana scenografia i kostiumy – a to w komediach rzeczy nieczęste.

Świetnie jest to napisane, wyreżyserowane i zagrane. Szczególnie polecam właśnie aktorstwo w tym filmie. WSZYSCY grają tu w dychę.

Od jakiegoś czasu mój ambiwalentny stosunek do Adama Sandlera ewoluuje. Po tym filmie już tego gościa lubię ;-)

Polecam tę komedię.

To film dla dorosłych, którzy lubią kameralne, dobrze napisane historie o uczuciach, rodzinie i namiętnościach dziejących się wśród dorosłych.

Ten film nie nadaje się dla dzieci nie tylko dlatego, że są tu sceny erotyczne, których nie powinny one oglądać. To klasyczny film dla ludzi, którzy mają za sobą parę ważnych doświadczeń w życiu. Takich jak miłość, posiadanie dziecka, własna rodzina i tym podobne zjawiska nie znane niepełnoletnim (kalendarzowo i mentalnie).

Ja takie filmy wprost UWIELBIAM. Lubię filmy o dorosłych i dla dorosłych nie tylko dlatego, że są tak rzadkie w dzisiejszych zdziecinniałych czasach. Lubię je dlatego, że miłość, rodzina i stosunki w niej panujące to najważniejszy z tematów nadających się na film.

Nic nie jest ważniejsze dla ludzi niż wymienione wyżej sprawy. A żaden temat nie jest bardziej godzien filmu, niż to, co jest najważniejsze.

No dobra, streściłem dość precyzyjnie adres tego filmu, ale samej opowieści streszczać nie będę. Napiszę tylko, że miałem przez prawie cały czas oglądania uczucie, które uwielbiam. Miewam je ostatnio bardzo rzadko w kinie i tym bardziej lubię je czasem poczuć.

Otóż nie miałem pojęcia, jak ten film się skończy. Do samego finału nie wiedziałem, jak twórcy zamkną tę historię. I zamknęli ją w sposób dla mnie nieoczekiwany. To również lubię.

Na koniec jeszcze kilka uwag o aktorstwie w tym filmie. Zwróćcie uwagę na minimalizm i szczególarstwo środków jakie są tu używane przez aktorów. To typowe w filmach dla dorosłych. Sposób grania jest tu zazwyczaj niebywale bogaty, ale ledwo zauważalny. Nie ma brawury, efekciarstwa i niepotrzebnych popisów warsztatowych. Aktorzy grają okiem, grymasem, kącikiem ust, powieką, brwią, a czasem niczym.

Bo grają dla wyrobionego, dorosłego widza, który takie rzeczy widzi.

Polecam ten film.

Ale oczywiście najsmaczniejsza jest intryga kryminalna. Bez niej nie byłoby ani tej powieści, ani filmu.

Dlaczego przywołuję to dziełko?

Bo doświadczyłem ostatnio czegoś ciekawego na własnej skórze. I to coś zmieniło moją perspektywę patrzenia na książkę Umberto Eco. Po wielu latach od jej przeczytania.

Otóż, zawsze uważałem napęd dramaturgiczny tej historii za najsłabsze jej ogniwo. Intuicja mówiła mi, że motywacja działania zabójcy w tej powieści (i filmie) jest mocno wątpliwa i mało wiarygodna dla współczesnego odbiorcy. Teraz wiem, że się myliłem. I pozwólcie mi wyłuskać dlaczego.

Na początek streszczenie intrygi w twitterowym skrócie:

Do okazałego benedyktyńskiego klasztoru gdzieś w Italii przybywa dwóch mnichów – mistrz i nowicjusz. Okazuje się, że w klasztorze doszło do morderstwa. Został zamordowany jeden z tamtejszych mnichów. Nasi przybysze – mistrz i nowicjusz – rozpoczynają śledztwo mające ustalić mordercę. Niestety giną kolejni mnisi. Zbrodnia zaczyna gonić zbrodnię. W końcu, po licznych mrożących krew w żyłach perypetiach, nasi dzielni detektywi w habitach rozwiązują zagadkę klasztoru. Chodziło o księgę. O rzekomo zaginioną część Arystotelesowskiej Poetyki traktującą o sztuce komedii. Tekst ten na zawsze miał pozostać ukryty przed ludzkim wzrokiem. Bo komedia to ZUO.

I to właśnie mnie zawsze w tym filmie (powieści) rozczarowywało.

Jak to o księgę!? Jakiś wiekowy manuskrypt był motywem zbrodni!? Stary, ociemniały mnich Jorge inspirował do mordu, żeby ukryć dzieło wielkiego Arystotelesa o komedii!?

Przecież to bez sensu! To za mały powód do wielokrotnych zbrodni ze szczególnym okrucieństwem.

Tak mi się do niedawna wydawało.

Jednak dorosłem. Zrobiłem parę komedii. I zawsze mocno za nie obrywałem od krytyki. Oczywiście uodporniłem się na to, ale ciekawość pozostała.

Dlaczego komedie, które tak bardzo podobają się ludziom, tak mocno irytują krytyków? Dlaczego atakuje się każdego, kto w ogóle weźmie się za ten rodzaj twórczości? Dlaczego komedii i jej twórców nie traktuje się poważnie? Dlaczego recenzje komedii są tak mało merytoryczne, a tak bardzo nasączone jadem w porównaniu do innych recenzji?

I nie chodzi tylko o mnie. Moja skromna osoba jest tu najmniej ważna. Ja, jak już tu napisałem, mam w dupie krytykę.

Dotyczy to prawie wszystkich twórców komedii. Biednego Stanisława Bareję chciano za robienie komedii wywalić ze Stowarzyszenia Filmowców Polskich. Ukuto nawet rzekomo obraźliwy termin “bareizm”, określający szczególną stylistykę jego filmów.

I tu pojawia się złowróżbna, kostyczna twarz mnicha Jorge z Burgos z bielmem na oczach. Tu pojawiają się jego chrapliwe słowa, że komedia to ZUO, że śmiech to ZUO, że radość i zabawa to dzieła SZATANA. I najbardziej w tej twarzy podobają mi się jego zmętniałe, niewidzące oczy ;-)

Teraz już wiem, że Umberto Eco miał rację. Są na świecie spore pokłady ponuractwa z bielmem na oczach, które komedii nie znoszą. Są ludzie, którzy w walce pomiędzy apollińskim a dionizyjskim widzeniem sztuki gotowi są niszczyć, palić i zabijać w imię wzniosłości, powagi i tragedii.

Więc zanim młody scenarzysto, autorze, reżyserze, czy aktorze zabierzesz się za komedię, przypomnij sobie zaciętą twarz mnicha Jorge z Burgos. Ten facet zabijał z zimną krwią, żeby komedia nie wyszła na światło dzienne ;-)

Podobnie z Królem i nagrodami. Wystarczy zrobić porządny, dobrze opowiedziany, sensowny film o czymś.

I deszcz nagród gwarantowany. Najpierw Złote Globy, teraz BAFT’y, a za chwilę Oscary. Wszystko dla Króla. Bo to film tak normalny, że aż wyjątkowy.

Jego normalność polega na tym, że nie jest to pretensjonalne, pseudoartystyczne, hermetyczne, udawane, udziwnione, egzaltowane coś, czym zachwycają się ci, co myślą, że się znają na sztuce.

To prosta opowieść o facecie, który miał pewien problem.

Jego “pewien problem” w wyniku splotu przypadków nagle stał się problemem ogólnonarodowym, a z czasem nawet ogólnoświatowym.

I facet musiał ten problem w sobie pokonać. Musiał walczyć. Musiał stanąć na wysokości zadania.

To prosty film o przyjaźni, walce, wyzwaniu, pokonywaniu trudności i dziwnej zmianie jaka zaszła w polityce na początku XX wieku. A zmiana ta polegała na tym, że pojawiły się media elektroniczne i polityków można było usłyszeć w radiu, a potem nawet zobaczyć w telewizji. To zmieniło wszystko i ta zmiana wciąż trwa.

I wszystko to jest opowiedziane “po Bożemu”, normalnie, bez zadęcia, z godnym pozazdroszczenia zaufaniem dla opowiadanej historii.

Scenografia i zdjęcia są świetne. Aktorzy grają jak z nut, bo wiedzą co grają. Reżyser się nie wygłupia i nie stara się popchnąć światowej kinematografii do przodu. Po prostu opowiada. Z pokorą, talentem i niewątpliwą fachowością.

Dlatego “Jak zostać królem” zgarnia wszystkie nagrody. Bo ludzie chyba zaczynają mieć dość udawania, ściemy i pozerstwa w kinie. Chcą żeby twórca ich uszanował. Nie lubią być oszukiwani. Chcą porządnie opowiedzianego filmu o czymś ważnym, tak samo jak chcą śmiesznej komedii.

I Król im to daje. I chwała Królowi za to.

Jak ktoś jeszcze nie widział, to gorąco polecam ten film.

Film jest niewiarygodny wtedy, gdy trudno uwierzyć w opowiadane perypetie. Nie wtedy, gdy słowo “niewiarygodny” jest użyte w znaczeniu marketingowym.

Ten film zdecydowanie jest komedią i jest mocno niewiarygodny.

Ale czy komedia musi być wiarygodna?

Otóż nie. Nie musi. I ten film jest tego najlepszym dowodem. Dlatego o nim piszę, bo to ciekawy, kliniczny niemal przypadek całkowicie niewiarygodnej, ale bardzo śmiesznej komedii.

Zaczyna się zupełnie normalnie. Uporządkowany, racjonalny pracoholik z blututem w uchu jedzie na samolot, by dolecieć na poród swojej żony. Śpieszy się, bo kobita właśnie za chwilę rodzi.

Wszystko wydaje się zupełnie realistyczne i wiarygodne. Ta konwencja jest ustawiona już od pierwszych kadrów filmu, od pierwszych scen. Od razu wiadomo, że nie ma to być zwariowana komedia w rodzaju “Czy leci z nami pilot”, czy “Szklanką po łapkach”. Ma to być rzecz bliska życia, miejscami nawet naturalistyczna.

Im dalej w las tym więcej nieprawdopodobieństw. Zwykły lot krajowy z Atlanty do Los Angeles zamienia się w epicką walkę o życie. Bardzo śmieszną walkę o życie.

Mnie w każdym razie ten film śmieszył. Miejscami nawet bardzo. Choć wiele razy łapałem się na tym, że twórcy mocno naciągnęli rzeczywistość i moją odporność na znoszenie rzeczy nieprawdopodobnych na ekranie. Ale, jak się okazuje, mieli takie prawo. Bo było śmiesznie.

Podobnie było z poprzednią komedią Todda Phillipsa – “The Hangover” (Kac Vegas). Tam też zaczynało się zupełnie normalnie, a potem już było niewiarygodnie. Ale śmiesznie.

I, co ciekawe, widownia i w jednym, i w drugim przypadku tę dziwną konwencję kupiła. Oba filmy okazały się sukcesami. Niewiarygodność przedstawianych sytuacji ludziom nie przeszkodziła w dobrej zabawie. Ciekawe.

Polecam oba filmy Todda Phillipsa. Po pierwsze dlatego, że śmieszne komedie to ostatnio rzadkość. Po drugie dlatego, że warto zobaczyć, na ile nieprawdopodobieństw można sobie pozwolić w komedii. Po trzecie z powodów aktorskich – smacznie grają aktorzy u tego reżysera.